چرا نسخه فارسی سایت‌های لاتین نازیباست؟

چرا نسخه فارسی سایت‌های لاتین نازیباست؟ بررسی صفحه‌آرایی فارسی در وب‌سایت‌هازمان تقریبی مطالعه ۷ دقیقه

بررسی زیبایی شناسانه به لی‌اوت یا صفحه‌آرایی فارسی در سایت‌های فارسی‌زبان

در این مقاله می‌خواهم مسئله‌ای که شاید دغدغه بزرگی در تمام زمینه‌های طراحی گرافیک باشد و هر گرافیستی بارها این سؤال را از خود پرسیده است مطرح نمایم. برای طرح این چرایی نگاهی به دو وب‌سایت و معادل فارسی آن‌ها می‌اندازیم.


بررسی زیبایی شناسانه به لی‌اوت یا صفحه‌آرایی فارسی در سایت‌های فارسی‌زبان
نسخه انگلیسی وب‌سایت بی‌بی‌سی
بررسی زیبایی شناسانه به لی‌اوت یا صفحه‌آرایی فارسی در سایت‌های فارسی‌زبان
نسخه فارسی وب‌سایت بی‌بی‌سی
بررسی زیبایی شناسانه به لی‌اوت یا صفحه‌آرایی فارسی در سایت‌های فارسی‌زبان
نسخه انگلیسی وب‌سایت شرکت اپل
نسخه فارسی وب‌سایت شرکت اپل
نسخه فارسی وب‌سایت شرکت اپل | این نسخه فرضی‌ست و از نسخه‌ی عربی سایت اپل برای بررسی صفحه‌آرایی فارسی ایجاد شده.

به نظر شما تفاوت نسخه فارسی و لاتین در کجاست؟ چرا یکی مقبول‌تر از دیگری است؟ برای روشن شدن این موضوع باید عناصر تشکیل‌دهنده صفحات وب را بررسی کنیم. یک صفحه وب از سه عنصر اصلی تشکیل می‌شود:

۱- متن
۲- عکس
۳- رنگ و بافت

در هر دو نسخه سایت اپل عکس‌ها و رنگ‌ها یکسان‌اند، تنها متن است که تفاوت را ایجاد می‌کند و این تفاوت در دو مقوله تأثیرگذار است:

۱- تایپوگرافی
۲- لی‌اوت (صفحه‌آرایی)

در حالت کلی متن بیشترین حجم یک وب‌سایت را تشکیل می‌دهد. در طراحی گرافیک به دلیل کارکرد اصلی آن یعنی انتقال پیام، متن یا نوشته نقش اساسی را بازی می‌کند؛ اما در هیچ اثری در حوزه طراحی گرافیک از متن خام استفاده نمی‌شود. همیشه هر متن یک فونت (تایپ فیس[۱]) مشخص، فاصله‌ی خطوط، فاصله‌ی حروف، رنگ و … را دارد. اضافه شدن همین عناصر به متن خام آن را تبدیل به تایپوگرافی می‌کند. تمام عناصری که به متن یا تایپ افزوده می‌شوند در راستای انتقال بهتر مفهوم هستند. بنابر‌این تأثیر مهم و اصلی در بخش تایپوگرافی سایت‌ها است که از تایپ‌فیس لاتین به تایپ‌فیس فارسی تغییریافته‌اند. در بخش لی‌اوت نیز تفاوت در راست‌چین (RTL) شدن سایت است که آن نیز در راستای تایپوگرافی فارسی رخ داده.

در اینجا دوباره سؤال را مطرح می‌کنم:
به نظر شما تفاوت نسخه فارسی و لاتین در کجاست؟ چرا یکی مقبول‌تر از دیگری است؟
برای روشن شدن پاسخ باید به سراغ تایپوگرافی فارسی رفت و البته تایپوگرافی فارسی در وب.

۱- فونت‌های فارسی و خط فارسی

به کتاب ارزشمند «تایپوگرافی؛ فرشید مثقالی» رجوع می‌کنیم و خلاصه‌ای از «اساس طراحی تایپ» آن را باهم مرور می‌کنیم:

۱- خط نسخ پایه‌ی فونت‌های فارسی کنونی است.
۲- در ایران معمولاً مدل ذهنی طراح برای طراحی فونت فارسی، حروف و فونت‌های لاتین است.
۳- طراحی حروف در غرب باوجود ساده‌سازی هیچ‌گاه از خوشنویسی فاصله نگرفت. نقطه شروع برای طراحی و اصلاح فونت فارسی باید با قواعد خوشنویسی سنتی باشد.
۴- حروف لاتین بر مبنای حرف بزرگ (Upper case) و کوچک (Lower case) است. حروف فارسی بر مبنای حروف اول، وسط، آخر و تنهاست.
۵- حروف لاتین بر مبنای حروف منفرد و مجزاست. حروف فارسی بر مبنای اتصال به یکدیگر.
۶- حروف لاتین در طول زمان از هم جداشده و تک‌تک هویت مجزا پیداکرده‌اند. خط فارسی در ذات دارای نامنظمی‌های ظاهری است که خطاطان به سلیقه شخصی آن‌ها را منظم کرده‌اند. با از بین بردن بدون فکر این نامنظمی‌ها، تایپ فارسی خوانایی خود را از دست می‌دهد؛ بنابراین فقط باملاحظه‌ی نامنظمی‌ها و سعی در حل آن‌ها در بافت خط فارسی است که می‌توان به تایپ‌های موفق دست‌یافت.
۷- سعی در نزدیک شدن به ساختار حروف لاتین امری است بیهوده چون این دو زبان هیچ‌گونه شباهت ساختاری ندارند.
آنچه از این نوشتار به دست می‌آید این است که طراحی فونت‌های فارسی در فاصله‌ای بین فونت‌های انگلیسی و خوشنویسی فارسی است و بهترین فونت‌ها به خوشنویسی فارسی نزدیک خواهند بود.

طراحی حروف در غرب باوجود ساده‌سازی هیچ‌گاه از خوشنویسی فاصله نگرفت. نقطه شروع برای طراحی و اصلاح فونت فارسی باید با قواعد خوشنویسی سنتی باشد.

۲- تایپ فیس فارسی در وب

تایپ فیس‌‌های مخصوص وب خصوصیات فنی متفاوتی با تایپ فیس‌‌های قابل‌استفاده در نرم‌افزارها را دارند؛ اما اصول طراحی آن‌ها یکسان است؛ تنها برای استفاده در وب به دلیل مسائل تکنیکی باید اصلاح شوند. تعداد تایپ فیس‌‌های فارسی طراحی و سازگار شده برای وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها بسیار محدود اما رو به گسترش است. بسیاری از این تایپ فیس‌‌های موجود نیز بر پایه فونت‌های عربی طراحی شده‌اند یا اصولا طراحانی غیر ایرانی داشته‌اند. تایپ فیس‌‌های تاهما، بی‌بی‌سی، یکان و ایران‌سنس امروزه بیشترین کاربرد را در وب‌سایت‌های فارسی‌زبان دارند و متأسفانه وب‌سایت‌هایی که از فونت‌های اصلاح‌شده استفاده می‌نمایند در اقلیت هستند.

۳- ایستایی حروف لاتین و تحرک حروف فارسی

حروف لاتین ظاهری بسیار منظم دارند و این اولین و مهم‌ترین نقطه تقابل آن با حروف فارسی است.همان‌طور که اشاره شد خط فارسی در ذات دارای نامنظمی‌هایی است که خطاطان با تمهیداتی در جابجایی کلمات نسبت به خط کرسی و تغییر در نوشتار برخی حروف و … آن را به شیوه‌ی خود رفع می‌نمودند.

حروف لاتین حروفی هندسی و ایستا هستند اما حروف فارسی به جهت همین نامنظمی‌ها حروفی پرتحرک می‌باشند که چشم را به جهات مختلف هدایت می‌نمایند.

در شکل زیر می‌توانید مقایسه‌ی بین منظمی و نامنظمی بین حروف را مشاهده نمایید.

ایستایی حروف لاتین و تحرک حروف فارسی در تایپوگرافی
حروف لاتین حروفی هندسی و ایستا هستند. اما حروف فارسی به جهت همین نامنظمی‌ها حروفی پرتحرک می‌باشند که چشم را به جهات مختلف هدایت می‌نمایند

متن‌های لاتین از بلوک‌های حرفی یکسانی تشکیل می‌شوند. اما متن فارسی از کلماتی تشکل می‌شود که هرکدام شکل خود را دارد و شکل حروف نیز علاوه بر تفاوت دارای جهت می‌باشند.

در صفحه‌آرایی فارسی وب‌سایت‌ها چگونه باید به حل مسئله‌ی تایپوگرافی پرداخت؟

۱-     استفاده از فونت‌های استاندارد

اولین و مهم‌ترین راه‌حل، طراحی حروف استاندارد و جدید است. اما با وضع موجود و نمونه‌های نسبتاً قابل‌قبول اما بسیار محدود فونت فارسی با رعایت اصولی می‌توان به بهبود تایپوگرافی در وب‌سایت‌ها کمک نمود. هرچند این محدودیت فونت باعث شبیه شدن شخصیت وب‌سایت‌ها به هم خواهد شد که در بخش‌های دیگر طراحی باید جبران شود.

۲-    رعایت ویژگی‌های صحیح رسم‌الخط فارسی

شرح کامل این موارد در مقاله‌ای مجزا خواهد آمد اما در اینجا به‌صورت تیتروار این موارد را بیان می‌نمایم:

  • فاصله حروف و نیم‌فاصله

رعایت کامل فاصله حروف که زیاد و کم شدن آن باعث بدخوانی نیز خواهد شد. رعایت فاصله استاندار در طراحی حروف باید لحاظ شود اما تا حدودی در هنگام طراحی وب قابل‌تغییر است. رعایت نیم‌فاصله که امری ضروری است و معمولاً نادیده گرفته می‌شود؛ مانند «می گوید/ میگوید» که صورت صحیح آن «می‌گوید» است.

  • رعایت علائم و نقطه‌گذاری

در بسیار از موارد فواصل بعد و قبل از علائم رعایت نمی‌شود؛ مانند: جمله اول . جمله دوم ==> جمله اول. جمله دوم

  • استفاده از «ک» و «ی»

دلیل آن نیز عدم استفاده از استانداردسازهای کیبورد است. «ی» و «ی» «ک» و «ک»

  • استفاده از اعداد فارسی

دلیل استفاده از اعداد لاتین یا اعداد عربی (تفاوت در دو عدد ۴ و ۶ بین اعداد فارسی و عربی‌ست) مشکلات فنی و مشکل استاندارد نبودن فونت‌های فارسی است که بعضاً از روی فونت‌های عربی ایجادشده‌اند یا اعداد فارسی ندارند. همچنین بدون نصب کیبورد استاندار تمام اعداد تایپ‌شده لاتین خواهد بود.

  • استفاده از نوشتار تصویری

می‌توان برخی از عناوین یا حتی متن‌ها را در نرم‌افزارها نوشت، لی‌اوت نمود و تصویر آن را در سایت قرار داد، هرچند این امر ازنظر اصول سئو کار صحیحی نیست، اما در برخی موارد مانند اسلاید شو یا موارد خاصی که هدفشان ایجاد جذابیت بصری است؛ اجتناب‌ناپذیرند. توجه به این نکته ضروری است که با جذب کاربر و جلوگیری از خروج سریع کاربر از سایت می‌توان کمک بسیار بزرگی به سئوی سایت نمود.

  • و دیگر عواملی چون:

اندازه قلم، فاصله خطوط، فاصله پاراگراف‌ها، عرض پاراگراف، ارتفاع پاراگراف، فاصله پیرامونی پاراگراف، کشیدگی حروف، وزن حروف، رنگ حروف، سلسله‌مراتب و …

تنها دلیل به وجود آمدن مشکل نازیبایی در صفحه‌آرایی فارسی ناشی از کم‌توجهی به مقوله‌ی تایپوگرافی فارسی‌ست.

 با توجه به تفاوت تایپوگرافی فارسی و لاتین باید صفحه‌آرایی بر اساس این خصوصیات صورت بگیرد. با باور این موضوع که ساختار خط فارسی ساختاری بسیار زیبا و چشم‌نواز است؛ و رعایت اصول ذکرشده، می‌توان به صفحه‌آرایی‌هایی خیره‌کننده در وب‌سایت‌های فارسی‌زبان رسید. تایپوگرافی فارسی نیاز به تمرکز، تمرین و ممارست بیشتری دارد و نتیجه‌ای غیرقابل مقایسه با هر تایپوگرافی دیگری خواهد داشت. ما باید بتوانیم از قابلیت‌های زیبایی‌شناسانه‌ی حروف و خط فارسی د ر صفحه‌آرایی وب‌سایت‌ها و تمام زمینه‌های طراحی گرافیک استفاده‌ی بیشتری ببریم.

 

منابع:

۱- تایپوگرافی | فرشید مثقالی | نشر نظر | ۱۳۹۳


[۱]– معمولاً کلمه فونت به‌اشتباه به‌جای کلمه تایپ‌فیس استفاده می‌شود. اگر بخواهم تفاوت این دو را بگویم همین متنی که در حال خواندن آن هستید با تایپ‌فیس ایران‌سنس نوشته‌شده؛ اما فونت آن ایران‌سنس با وزن (ضخامت) ۴۰۰ و سایز ۱۴ پیکسل است و فونت عنوان این مقاله ایران‌سنس با وزن ۶۰۰ و سایز ۲۴ پیکسل است.

 

0 0 vote
امتیاز مقاله
اشتراک در دیدگاه‌ها
با خبرم کن
guest
1 دیدگاه
Most Voted
Newest Oldest
Inline Feedbacks
View all comments
دوست
دوست
۱۳۹۷٫۰۴٫۲۹ ۱۰:۱۷ ب٫ظ

سلام . ممنونم بابت مطالب مفید شما در سایت . براتون آرزوی موفقیت دارم

1
0
Would love your thoughts, please comment.x